Untitled Document
  BİR KONU BİR GÖRÜŞ  
  Talat YILMAZ
yilmaztalat@yahoo.com.tr
 
  07.11.2007 tarihinde yazdı. (Son Düzenleme: 07.11.2007)  
     
  "DÜNYA TİCARET ÖRGÜTÜ(DTÖ) MEVCUT TARIM ANLAŞMASI"  
     
 
 

Geçen sayımızda, “DTÖ Nedir?” başlığı altında  yayınlanan yazıda bahsettiğim gibi bu sayıda da, DTÖ Tarım Anlaşmasını kısaca özetlemeğe çalışacağım.

 

Tarımı ilgilendiren kararlar (tarım ürünleri ticareti), ilk olarak 8.tur görüşmesi olan Uruguay Turunda(1986-94) müzakere edilmiş ve tarım anlaşması imzalanmıştır. 1948  yılından, bu güne kadar yapılan 7 tur görüşmesinde tarımla ilgili konuların gündeme alınmayıp da, bu tarihte gündeme alınma sebebi ise; 1980’li yıllarda Gelişmiş Ülkelerin tarımsal üretimleri ve dolayısıyla stokları artmıştı ve bu stoklarının eritilmesi gerekiyordu. Bu görüşmelerde; ABD, Avustralya ve Yeni Zelanda gibi ülkeler tarımdan iç desteklerin kaldırılmasını, Gümrük Vergilerinin sıfırlanmasını ve Kota uygulamalarına son verilmesini istemişler. Bu görüşe ilk destek veren ülke ise maalesef Türkiye olmuştur. Sebebi araştırıldığında ise; bu müzakerelere Tarım Bakanlığından veya Tarımla ilgili sivil toplum kuruluşlarından kimsenin katılmadığı görülmüştür. O zamanki müzakereleri Dış Ticaret Müsteşarlığı yürütmüştür. Maalesef ülkemizde belli kesimlerde tarım desteklerine şiddetle karşı çıkan, fakat Japonya, AB, ABD, ve Kanada gibi gelişmiş ülkelerin bizimle karşılaştırıldığında tarımlarına hem genel bütçe içinde, hem de çiftçi başına ve birim alana düşen destek oranlarında 8-10 kat daha fazla destek verdiklerini görmek istemeyenler vardır (Türkiye’de verilen toplam destek 3-3,5 milyar dolar, AB’de 45-50 milyar dolar ve ABD’de ise 100 milyar dolardır).

 

Tarım anlaşması ile Türkiye tarım ürünleri ticaretinde; Dünya Ticaret Örgütü (DTÖ) ve eki anlaşmalara (GATT, Tarım, Ticarette Teknik Engeller, Sağlık ve Bitki Sağlığı Önlemleri, İthalat Lisansları, Menşe Kuralları, Korunma Tedbirleri, Gümrük Tarifeleri ve diğer anlaşmalara) taraf bir ülkedir.

 

Uruguay Turu tarım müzakerelerinde, tarım sektöründe bir reform süreci başlatılarak; üyelerden pazara giriş (Gümrük vergileri), iç destekler (Girdi, Müdahale alımı, Primler vs.) ve ihracat rekabeti (İhracat desteği ve kredisi) alanlarında indirim veya tamamen kaldırma taahhüdünde bulunmaları istenmiştir. Bu kapsamda ülkemiz de gerekli çalışmaları yaparak örgüte bildirimlerde bulunmuştur.

 

Tarım Anlaşmasına göre ülkeler, gelişmiş ülkeler (GÜ), gelişme yolundaki ülkeler (GYÜ) ve en az gelişmiş ülkeler (EAGÜ) olmak üzere üç grupta mütalaa edilmektedir.

 

Üye ülkeler tarımsal konuları; pazara giriş, iç destekler ve ihracat rekabeti ana başlıkları altında müzakere etmektedirler. Tarım anlaşmasına göre 1995 yılında başlayan uygulama dönemi GYÜ’ler için Anlaşmanın Özel ve Farklı Muamele Hükmü çerçevesinde daha düşük taahhüt oranlarına daha uzun sürede uyum sağlama imkanı vermiştir. Bu kapsamda; GÜ’ler için 6 yıllık dönem 2000 yılında, GYÜ’ler için ise 10 yıllık uygulama dönemi 2004 yılında sona ermiştir. EAGÜ’ler ise hiçbir kategoride indirime girmeyerek uygulamadan muaf tutulmuşlardır. Ana başlıklar itibariyle, gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerin taahhütleri ve halen yürürlükte olan tarım anlaşması şöyle özetlenebilir;

A)İç Destekler

İç destekler, indirime tabi olanlar ya da kısıtlananlar (kırmızı kutu destekleri) ve olmayanlar ya da kısıtlanmayanlar (mavi ve yeşil kutu destekleri) olarak ele alınmıştır. İndirime tabi iç destek toplamının, GÜ’lerde 6 yıl içinde %20, GYÜ’lerde ise 10 yıl içinde %13,3 oranında indirime gidilmesi, toplam tarımsal üretim değeri itibariyle ürün bazında yapılan desteklerin, gelişmiş ülkeler için en fazla %5, gelişmekte olan ülkeler için ise en fazla %10 (de minimis)’u geçmemesi kararlaştırılmıştır.

1-Kırmızı Kutu Destekleri

Tarım Anlaşması çerçevesinde üretimi artırmaya yönelik girdi desteği, müdahale alımları ile her türlü fiyat ve pirim destekleri “yasak destekler” olarak adlandırılmıştır. Üreticilere ürün bazında sağlanan kırmızı kutu destekleri GÜ’lerde ürünün toplam üretim değerinin % 5’ini, GYÜ’lerde ise %10’unu (de minimis) aşmıyorsa indirim taahhüdü dışında bırakılmıştır.

2-Mavi Kutu Destekleri

Üretimi sınırlayan programlar kapsamındaki doğrudan ödemeler bu kutuda yer almaktadır. Bu tür ödemeler; sabit alan ve verime dayanıyorsa veya baz üretim seviyesinin %85 veya daha azı üzerinden yapılıyorsa veya canlı hayvan ödemelerinde sabit sayıda baş üzerinden yapılıyorsa iç destek indirim taahhüdü dışında tutulmuştur. 

 

Ülkemizin taahhüdü kapsamında mavi kutu uygulaması olmamakla beraber, tütün ve şeker pancarında kota uygulamaları ve fındıkta alan daraltma ile çayda budama tazminatı ödemeleri ve bunun gibi prim ve tazminat ödemeleri bu kategoriye dahil edilebilir. 

3-Yeşil Kutu Destekleri

İndirim taahhüdünden muaf destekler olarak da adlandırılabilecek bu destekler, ticaret ve üretim üzerinde bozucu etkileri olmayan ya da çok az bozucu etkiye sahip destekleri kapsamaktadır. Bu destekler;

a) Genel Tarımsal Hizmetler

ü     Araştırma,

ü     Zararlı ve hastalık kontrolü,

ü     Eğitim hizmetleri,

ü     Yayım ve danışmanlık hizmetleri,

ü     Sağlık, güvenilirlik, dereceleme ve standardizasyon amaçlı kontrol hizmetleri,

ü     Pazarlama ve promosyon/teşvik hizmetleri,

ü     Altyapı hizmetleri,

b) Gıda güvenliği amaçlı kamu stokları,

c) Yurtiçi gıda yardımı,

d) Üreticilere doğrudan ödemeler,

e) Fiyattan ve üretimden bağımsız gelir desteği,

f) Gelir sigortası ve net gelir güvenliği programlarına devletin mali katkısı,

g) Doğal afetler için yapılan ödemeler,

h) Üretici emeklilik programları aracılığıyla sağlanan yapısal uyum yardımı,

i) Yatırım teşvikleri yoluyla sağlanan yapısal uyum yardımı,

j) Çevre programı kapsamında olan önlemler,

k) Bölgesel yardım programları kapsamındaki ödemeler şeklinde gerçekleştirilecek destekleri kapsamaktadır.

B)İhracat Rekabeti

Bu başlık altına ihracat desteği, ihracat kredileri, gıda yardımları ve ihracatçı devlet teşekkülleri girmektedir. Üye ülkelerin Anlaşma hükümlerine aykırı olarak ülke eklerinde tespit edilen ürünler haricinde ihracat destekleri vermeleri yasaklanmıştır. İhracat teşviklerine ayrılan bütçenin ve teşviğe tabi ürün miktarının, 1986-1990 dönemi baz seviyeleri üzerinden, sırasıyla GÜ’lerde 6 yıl içinde %36, GYÜ’lerde ise 10 yıl içinde %24 oranında indirime gidilmesi kararlaştırılmıştır.

 

GYÜ grubunda yer alan Türkiye’nin; 44 ürün veya ürün grubu olarak belirlenmiş ve ülke ekinde ifade edilmiş olan tarımsal ürünlere ihracat teşviki vermesi hükme bağlanmıştır (Et, süt ve ürünleri, çiçek, bazı sebze ve meyveler, balıklar ile bazı işlenmiş ürünler gibi).

C)Pazara Giriş

Anlaşma, pazara girişi kolaylaştırmak için tarifelerde (İthalatta uygulanan gümrük vergileri) indirim yapılmasını öngörmüştür. GÜ’ler tarife oranlarını uygulama dönemi içinde %36, GYÜ’ler ise %24 oranında indireceklerini taahhüt etmişlerdir.

 

Bundan sonraki sayıda ise halen devam eden DOHA Turu (2001-?) kapsamındaki tarım müzakereleriyle ilgili bilgi vereceğim. Hoşça kalınız.

 
     
  Yazarın Tüm Yazıları  
  » ÜLKEMİZDE TARIMSAL PAZARLAMA [17.04.2008]  
  » FINDIK POLİTİKASI NASIL OLMALIDIR? [21.02.2008]  
  » DÜNYA TİCARET ÖRGÜTÜ (DTÖ) DEVAM EDEN TARIM MÜZAKERESİ VE ÜLKEMİZ TARIMINA MUHTEMEL ETKİLERİ [13.12.2007]  
  » DÜNYA TİCARET ÖRGÜTÜ(DTÖ) MEVCUT TARIM ANLAŞMASI [07.11.2007]  
  » DÜNYA TİCARET ÖRGÜTÜ (DTÖ) NEDİR? [04.05.2007]  
  » AB VE TÜRK TARIMI: DÜNÜ, BUGÜNÜ VE YARINI [27.02.2007]  
TZYMB E-ÜYE
TZYMB E-ÜYE sistemine http://www.tzymb.org.tr/uye adresinden ulaşabilirsiniz.